Błędy w rejestrze schronów: co naprawdę stoi pod punktem schronienia
Najczęstszy błąd w rejestrze schronów nie polega na tym, że punktu nie ma. Przy 1 253 podejrzanych wpisach, które obejrzeliśmy na zdjęciach lotniczych i w ewidencji, budynek stoi pod punktem w 565 przypadkach, a w 468 stoi obok: pinezka wskazuje puste miejsce, ale budynek jest w pobliżu. Budynku nie znaleźliśmy pod 128 wpisami. To ocena z biurka, nie wizyta na miejscu, więc każdy taki wpis jest „do sprawdzenia”, a rozstrzyga teren.
Skąd wiadomo, że wpis jest podejrzany?
Rejestr „Punkty schronienia w Polsce” prowadzi Komenda Główna PSP i publikuje na dane.gov.pl na licencji CC BY 4.01. Janosik porównuje każdy wpis z innymi bazami: ewidencją gruntów i budynków (EGiB), bazą topograficzną BDOT10k, OpenStreetMap, adresami z PRG i rejestrem decyzji o rozbiórce GUNB. Według stanu rejestru na 7 listopada 2026 to 88 222 punkty schronienia. Kontrola wstępna oznacza wpis jako podejrzany, gdy bazy nie widzą pod nim budynku, wpis ma ślad rozbiórki, budynek jest nieczynny albo adres leży daleko od pinezki. W kontroli z 17 października 2026 takich wpisów jest 1231.
Podejrzany nie znaczy błędny. Znaczy: dokumenty mówią, że warto spojrzeć. Dlatego powstało dochodzenie, drugi krok dla wpisów z tej listy.
Jak wygląda dochodzenie i czyja to ocena?
Dla każdego wpisu zbieramy dowody z niezależnych źródeł: budynek pod punktem i w promieniu 15 m w ewidencji, budynki i ślady wyburzenia w OpenStreetMap, adres z PRG i budynek pod nim, decyzje o rozbiórce, stan budynku w BDOT10k. Do tego dochodzi zdjęcie lotnicze: kadr 120 na 120 m z krzyżykiem na punkcie, z ortofotomapy GUGiK.2
Zdjęcia oceniał model językowy, nie człowiek. Dostawał kadr bez wglądu w ewidencję i wybierał jedną z czterech klas: budynek, pusto, plac budowy, niejasne, z jednym zdaniem opisu. Ocena jest wzrokowa, bez pomiaru. Sam werdykt nie pochodzi od modelu: składa go z dowodów program według stałych reguł. Przykład takiej reguły: decyzja o rozbiórce liczy się dopiero z drugim śladem, na przykład pustym zdjęciem nowszym od decyzji. Sama decyzja bywa wydana na szopę obok, a nie na budynek z punktu.3
Werdyktów jest sześć. Stan dochodzenia to 8 października 2026, na rejestrze z 30 września 2026.
| Werdykt | Wpisów | Udział |
|---|---|---|
| Budynek jest pod punktem | 565 | 45,1% |
| Budynek jest, ale obok | 468 | 37,4% |
| Budynku nie ma | 128 | 10,2% |
| Niejasne | 55 | 4,4% |
| Plac budowy | 27 | 2,2% |
| Budynek był i zniknął | 10 | 0,8% |
Razem 1 253 wpisy, czyli 1,4% rejestru. Nie jest to więc próba losowa z całego kraju, tylko wąski wycinek: wpisy, które wcześniejsza kontrola uznała za podejrzane.
Co znaczy „budynek jest, ale obok”?
To największa niespodzianka tej tabeli. Schron istnieje, tylko pinezka stoi w złym miejscu: na podwórku, na parkingu, na sąsiedniej działce. 468 wpisów, 37,4% dochodzenia.
Najlepiej widać to na zdjęciach. Na 504 wpisach kadr był pusty pod krzyżykiem. Gdyby ufać samemu zdjęciu, wszystkie byłyby „nie ma”. Po zestawieniu z ewidencją i adresem tylko 133 dostały werdykt „nie ma” albo „był i zniknął”, a 368 (73,0%) trafiło do „budynek obok”. Pusty kadr pod punktem częściej znaczy złe współrzędne niż brak budynku.
Dla kogoś, kto idzie za mapą w nocy, to ważne rozróżnienie. Pinezka nie jest adresem. Gdy na miejscu jest pusto, a adres wpisu brzmi „ul. Przykładowa 5”, szukaj numeru 5, nie krzyżyka na mapie.
Poprawione współrzędne to środek budynku z ewidencji pod adresem z PRG albo najbliższego budynku w promieniu 15 m. Odległość od pinezki z rejestru:
- mediana: 68 m,
- do 50 m: 156 wpisów (33,3%),
- do 100 m: 297 wpisów (63,5%),
- do 300 m: 375 wpisów (80,1%).
W 467 z 468 przypadków poprawkę wskazał adres z PRG. To dobry dowód, ale ma granicę: o tym niżej.
Co z wpisami, pod którymi budynku nie ma?
Werdyktów „budynku nie ma” jest 128, a „był i zniknął” 10. Razem 138 wpisów (11,0% dochodzenia). Dla „nie ma” warunek jest ostry: pusto na zdjęciu i w ewidencji, brak budynku także w innych źródłach. Trzy wpisy mają dodatkowo ślad wyburzenia w OpenStreetMap.
Rozkład po gminach: 128 wpisów „nie ma” leży w 72 gminach. Najwięcej we Wrocławiu (11 wpisów, przy 26 wpisach dochodzenia w tym mieście), w gminie Sławno (9) i w Łodzi (8). Wrocław nie jest przy tym „gorszy”: to duże miasto z dużą liczbą punktów, więc i błędów w wartościach bezwzględnych jest więcej.
Dwa przykłady, które pokazują, że „nie ma” trzeba czytać ostrożnie:
- W gminie Sławno 6 z 9 wpisów „nie ma” ma w adresie przejście, wiadukt albo most: na przykład „Wiadukt WS-10, Wrześnica”. To nie są budynki, więc pytanie „czy stoi budynek?” z góry nie ma na nie dobrej odpowiedzi. PSP opisuje, że w bazie są m.in. przejścia podziemne, stacje metra, tunele i garaże podziemne4. Zdjęcie lotnicze takiego obiektu będzie „puste” przez cały czas.
- Blok przy ul. Gałczyńskiego 6 w Łodzi: BDOT10k widzi tu budynek w użyciu, a OpenStreetMap oznacza go jako wyburzony; zdjęcie z 2025 roku jest puste, ewidencja nie ma budynku pod punktem. Źródła się nie zgadzają, więc to wpis do sprawdzenia, nie wyrok.
Program ma jeszcze jeden bezpiecznik: gdy przy punkcie jest obiekt podziemny z OpenStreetMap (przejście, stacja metra, parking podziemny), „nie ma” zamienia się na „niejasne”.
Jak świeże są zdjęcia?
Pod punktami z dochodzenia rok nalotu najnowszego arkusza ortofotomapy to w większości 2025: 1 031 wpisów (82,3%). Reszta: nalot z 2024 roku (144 wpisy), z 2026 (57), z 2023 (3) i 18 wpisów bez daty. Orto dla miast ma być odnawiane co dwa lata, dla terenów poza miastem co pięć.5
Zastrzeżenie, które piszemy wprost: rok to najnowszy arkusz dostępny pod punktem. Usługa przeglądania pokazuje mozaikę i nie mówi, z którego nalotu pochodzi dany piksel, więc obraz bywa starszy. Zdjęcie sprzed października 2022 nic nie mówi o rozbiórce po tym, jak PSP zaczęła inwentaryzację obiektów schronienia.
Czego rejestr i nasze dane nie mówią?
Granice metody są konkretne.
- Budynek to nie schron. Dochodzenie sprawdza, czy pod punktem stoi budynek. Nie wiemy nic o wnętrzu, piwnicy ani o tym, czy ktoś wpuści cię do środka.
- Ocena zdjęcia jest wzrokowa. Cień wysokich budynków, dach przesunięty względem obrysu i parking nad garażem podziemnym potrafią zmylić model tak samo, jak zmyliłyby człowieka.
- Poprawione współrzędne bywają błędne. Poprawkę wyznacza adres z PRG. Dla 49 z 468 wpisów leży ona dalej niż 1 km od pinezki, dla 27 dalej niż 10 km, dla 21 dalej niż 100 km. To wygląda na adres, który pasuje do ulicy o tej samej nazwie w innym mieście, a nie na przesunięcie pinezki. Tych poprawek nie bierz za fakt.
- Liczby są z różnych dat. Dochodzenie to 8 października 2026, rejestr w nim to 30 września 2026. Zbiór na dane.gov.pl odświeża się co tydzień i w chwili sprawdzenia miał 87 835 punktów1, więcej niż nasz stan. Jak wpisy zmieniają się między odświeżeniami, opisujemy w tekście o aktualizacji rejestru schronów. Dochodzenia nie porównujemy wprost z dzisiejszą liczbą wpisów podejrzanych: obejmuje wpisy oznaczone wcześniejszą kontrolą.
- Nie oskarżamy nikogo. Rejestr wypełniają organy wskazane w ustawie (wójt, starosta, wojewoda i komendanci PSP mają dostęp do wprowadzania i zmian danych), a dane o punktach schronienia ma obowiązek wprowadzać właściwy komendant powiatowy (miejski) PSP.6 Rozbieżność traktujemy jako wpis do poprawy.
Kto powinien taki wpis poprawić?
Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej nazywa ewidencję, w której gromadzi się dane o obiektach zbiorowej ochrony: Centralną Ewidencję OZO. Prowadzi ją Komendant Główny PSP. Od 29 maja 2026 roku trafiają do niej także dane o punktach schronienia: rodzaj obiektu, dostępność i lokalizacja, w tym dane adresowe i współrzędne geograficzne (art. 108 ust. 3 pkt 4 i ust. 5). Obowiązek wprowadzania danych o punktach ma właściwy miejscowo komendant powiatowy (miejski) PSP (art. 109 ust. 2 pkt 4).6 Wniosek jest prosty: współrzędne są częścią wpisu, więc pinezka w złym miejscu to błąd wpisu, który ktoś w systemie może poprawić.
Nie ustaliliśmy, czy zbiór „Punkty schronienia w Polsce” to po prostu wyciąg z tej ewidencji. Opis zbioru na dane.gov.pl odwołuje się do tej samej ustawy, ale nie mówi o tym wprost. Dlatego mówimy tu o zbiorze, nie o ewidencji. W jakich budynkach leżą punkty z tego zbioru, policzyliśmy w osobnym tekście: w jakich budynkach są schrony.
Co możesz zrobić teraz?
Otwórz mapę albo Alarm i sprawdź najbliższy punkt. Karta punktu pokazuje werdykt i dowody w prostych zdaniach. Jeśli jesteś przy takim punkcie, sprawdź, czy da się wejść, i zgłoś wynik. To tak naprawdę sens gry: dokumenty podpowiadają, gdzie iść, ale rozstrzyga teren. Zasady oceny i zbieranych danych opisuje strona Zasady, a skąd bierzemy źródła, Dane. Szerzej o błędach rejestru przeczytasz w poradniku o rejestrze punktów schronienia, a jak sprawdzić swój punkt krok po kroku, na stronie o nieistniejących schronach.