Aktualizacja rejestru schronów: co zmienia się w jedną dobę i dlaczego punkt znika z mapy
Państwowy rejestr punktów schronienia nie jest kamieniem, tylko plikiem, który zmienia się stale. Między 29 a 30 września 2026 przybyło w nim 102 punkty, ubyło 26, a 43 przesunęły się na mapie. Punkt, który zniknął z mapy, nie musi oznaczać rozbiórki budynku: to zmiana wpisu, a o tym, co stoi pod adresem, rozstrzyga dopiero teren.
Jak często odbywa się aktualizacja rejestru schronów?
Zbiór „Punkty schronienia w Polsce” na dane.gov.pl ma w opisie częstotliwość „co tydzień”. Portal podaje, że ostatni import odbył się 27 października 2026. Lista zasobów zbioru ma jedną pozycję: plik CSV z danymi z 19 października 20261.
Liczby samego portalu nie zgadzają się ze sobą. Opis zbioru mówi o 87 835 punktach, a opis pliku CSV o 87 316 rekordach. Skąd różnica, nie wiemy. Janosik ma w migawce ze stanu na 30 września 2026 dokładnie 86 591 punktów2. To mniej niż liczby z portalu, bo portal pokazuje stan późniejszy. Wszystkie liczby w tym tekście pochodzą z migawek Janosika z końca września, a nie z dzisiejszego pliku.
Na liście zasobów nie widać dawnych stanów pliku, więc Janosik odkłada własne migawki rejestru i zestawia je ze sobą. Tu porównujemy trzy z nich: ze stanu na 28, 29 i 30 września 20263. To trzy dni, nie trend. Co zmieniło się do 4 listopada, opisuje tekst skąd 88 tysięcy punktów.
Co zmieniło się w rejestrze między 29 a 30 września 2026?
Odświeżenie z 1 października 2026 porównało stan na 29 i na 30 września. Rejestr miał 86 515 punktów, a po zmianach ma ich 86 591, czyli netto 76 więcej4.
| Co się stało z wpisem | Liczba wpisów |
|---|---|
| dodane | 102 |
| usunięte | 26 |
| zmienione (pole albo współrzędne) | 61 |
| w tym przesunięte | 43 |
Nowe wpisy to 0,12 procent rejestru, przesunięte 0,05 procent. Zmiana jest więc zwykle drobna. Z 43 przesunięć 30 mieści się w 100 metrach: 2 w jednym metrze, 16 w dziesięciu, 12 w stu. Pozostałe 13 przesunęło się o więcej niż 100 metrów, z czego 10 o ponad kilometr.
Wśród 61 zmienionych wpisów 30 ma zmienione pola, a 43 współrzędne. Część ma jedno i drugie, dlatego te liczby nie dają 61 po dodaniu: 12 wpisów zmieniło i pole, i położenie. W samych polach są 22 zmiany adresu i 8 zmian dostępności. Zmiana adresu to często dopisana litera przy numerze budynku, ale zdarza się też zupełnie inny adres.
Dlaczego punkt zniknął z mapy?
W trzech migawkach od 28 do 30 września zniknęło 40 wpisów: 14 między 28 a 29 września i 26 między 29 a 30. Rozkładają się na 23 gminy w 12 województwach. Najwięcej zniknięć ma Lublin (6), potem gmina Włodawa (5: trzy wpisy w Korolówce-Osadzie i dwa w Sobiborze), Starachowice (4) i Strzelin (3). Szesnaście gmin ma po jednym. Lista z identyfikatorami, adresami i datami jest w pliku znikniete.json.
Wpis może zniknąć z kilku powodów, a plik nie podaje żadnego. Najciekawsze są pięć zniknięć na 40 (12,5 procent), w których ten sam adres w tej samej gminie jest w rejestrze nadal, tylko pod innym identyfikatorem publicznym: cztery w Lublinie i jedno w Barlinku. To wygląda na wpis wymieniony na nowy, ale tego plik nie potwierdza. Dla pozostałych 35 takiego odpowiednika pod tym samym adresem nie ma.
Janosik zestawia wpisy z rejestrem rozbiórek GUNB, ale dla tych 40 wpisów nie podajemy takiego wyniku. Adresów nie wymieniamy: to w większości miejsca, o których nie wiemy, czym są, a nie chcemy wskazywać domów prywatnych.
Kto zmienia wpisy w rejestrze punktów schronienia?
Centralną Ewidencję Obiektów Zbiorowej Ochrony prowadzi Komendant Główny PSP (art. 108 ust. 1 ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej)5. Do 2026 roku ustawa nie wymieniała punktów schronienia wśród danych ewidencji. Nowelizacja z 17 kwietnia 2026 roku, w mocy od 29 maja 2026 roku, dopisała je. Dane o punktach obejmują rodzaj obiektu, lokalizację z adresem i współrzędnymi oraz dostępność (art. 108 ust. 5). Obowiązek wprowadzania ich dotyczy właściwego miejscowo komendanta powiatowego (miejskiego) PSP (art. 109 ust. 2 pkt 4)6.
Zmieniać dane w ewidencji może jednak szersze grono: dostęp do wprowadzania, uzupełniania, aktualizacji, modyfikacji i usuwania danych mają wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta, wojewoda oraz komendanci PSP: powiatowy, miejski, wojewódzki i Główny (art. 109 ust. 1). Ustawa mówi więc, kto może wpis usunąć, ale nie mówi, z jakiego powodu.
Pola pliku z dane.gov.pl to rodzaj obiektu, adres, współrzędne i dostępność, czyli dokładnie te trzy grupy danych, które wymienia ustawa. Kolumna „Rodzaj obiektu” ma jednak w każdym wierszu tę samą wartość, „Obiekt ochrony ludności”1, więc rodzaju budynku z niej nie wyczytasz; Janosik ustala go sam, co opisujemy w tekście w jakich budynkach są schrony. Jak dane trafiają z ewidencji do pliku na portalu, tego nie wiemy: opis zbioru wskazuje jako źródło serwis gdziesieukryc.pl.
Skoro wpisy zmienia wiele urzędów, plik nie ma jednego dnia aktualizacji. Odświeżenie niesie zmiany z różnych miejsc kraju naraz: zniknięcia z 12 województw to potwierdzają.
Co kryje się za przesunięciem punktu?
Przesunięcie nie mówi, kto miał rację: stara pinezka czy nowa. Trzy przykłady, dwa z bloków i jeden ze szkoły, pokazują, jak różne to bywa.
Olkusz i Wolbrom: trzy wpisy w jedno miejsce
Trzy wpisy z adresami w Olkuszu (ul. Kantego Jana 7b, ul. Jana Pawła II 32 i ul. Króla Kazimierza Wielkiego 21) przesunęły się o 17,8, 18,3 i 18,5 kilometra w jedno miejsce, w obrębie 51 metrów. Według punkty.json leży ono w gminie Wolbrom2. Wszystkie trzy mają w kategoriach budynków wpis „blok”. W kontroli z 17 października 2026 mają flagi: punkt daleko od adresu (od 4 783 do 18 533 metrów) i punkt w innej gminie niż adres7. Dwa inne wpisy spod adresu Kantego Jana 7 i 7a przesunęły się o 2,1 kilometra, ale w obrębie Olkusza.
Nie wiemy, czy błędny jest teraz adres, czy współrzędne. Dla kogoś, kto idzie za mapą, to jest wpis do sprawdzenia: ulicę w Olkuszu zastąpiło pole w Wolbromiu albo odwrotnie.
Jełowa: pięć wpisów w jedno miejsce
W Jełowej w gminie Łubniany pięć wpisów dostało nowy adres i nowe współrzędne. Trzy stały pod ul. Nadleśną 20 (litery a, B, C), dwa pod ul. Dworcową 5 (a, B). Teraz wszystkie mają adres ul. Polna 2 z literami a, c, d, i, j. Przesunęły się o 576 i 577 metrów (dwa wpisy) oraz o 2 646, 2 647 i 2 667 metrów (trzy), a nowe współrzędne mieszczą się w obrębie 97 metrów. W kategoriach budynków wszystkie są blokami. W kontroli z 17 października żaden z pięciu nie ma flagi. To wygląda na porządkowanie wpisu, nie na usunięcie punktu.
Bielsko-Biała: ten sam adres, inna pinezka
Wpis przy ul. Asnyka 30 w Bielsku-Białej, w kategorii „szkoła, przedszkole lub uczelnia”, nie zmienił adresu, a współrzędne przesunęły się o 1 626 metrów. Kontrola z 17 października nie ma do niego zastrzeżeń. Gdyby ktoś zapamiętał pinezkę sprzed zmiany, poszedłby w inne miejsce niż dziś.
Co zmienia się w dostępności?
Osiem wpisów zmieniło dostępność: trzy z całodobowej na „na żądanie”, dwa z całodobowej na „określone godziny”, dwa z „na żądanie” na „określone godziny” i jeden z „określonych godzin” na „na żądanie”. Pięć punktów przestało być całodobowych w ciągu jednej doby. Kto zapamiętał, że „ten punkt jest otwarty całą dobę”, dziś może się mylić.
Czego te dane nie mówią?
- To trzy migawki z trzech dni. Nie wyciągamy z nich trendu miesięcznego: 102 nowe wpisy w dobę nie znaczą, że tyle przybywa codziennie.
- Nie wiemy, czy zmiana poprawia rejestr. Przesunięcie o 18 kilometrów może naprawiać stary błąd albo wprowadzać nowy.
- Nasza ocena wpisów (zgodne, wątpliwe, podejrzane) to porównanie z ewidencją budynków i adresami, nie decyzja PSP. Przy odświeżeniu z 1 października 399 wpisów pogorszyło ocenę, a 114 ją poprawiło; 19 wpisów stało się nowymi podejrzanymi, a 5 przestało być podejrzanych4.
- Ocena zmienia się też bez udziału rejestru. Przy tym samym stanie na 30 września przeliczenie kontroli przeniosło 94 wpisy z „wątpliwych” do „zgodnych”. Zmieniła się wtedy nasza kontrola, nie rejestr.
- Pojemności punktu rejestr nie podaje: ustawa nie wymienia jej wśród danych o punktach schronienia.
- Stan z końca września nie jest stanem dzisiejszym. Portal, nasza mapa i pliki z przypisów pokazują już nowsze liczby.
Co zrobić z tym przed wyjściem z domu?
Mapa pokazuje stan rejestru z pewnego dnia. Punkt zapamiętany tygodnie temu mógł zmienić adres, miejsce albo godziny. Sprawdź go na mapie i w Alarmie, który wskazuje najbliższy schron, a potem na miejscu. Jeśli mieszkasz w Lublinie, gdzie w migawkach było najwięcej zniknięć, zajrzyj na stronę gminy. O błędach w rejestrze piszemy w osobnym opracowaniu, a skąd bierzemy dane, opisuje strona Dane. Pliki ze zmianami są otwarte: zmiany.json. Co stoi pod wpisami, które nasza kontrola uznała za podejrzane, pokazuje tekst o błędach w rejestrze schronów, a czym punkt schronienia różni się od schronu, tekst ile jest schronów w Polsce.