Jak daleko do schronu: ilu Polaków ma punkt schronienia w 500 metrach i które gminy nie mają żadnego
Do najbliższego punktu schronienia jest dalej niż 500 metrów w linii prostej dla 46% mieszkańców Polski, a do punktu czynnego całą dobę dla 78%. Żadnego punktu w rejestrze nie ma 217 z 2 479 gmin. To wynik porównania 88 222 punkty schronienia z siatką ludności GUS, według stanu rejestru na 7 listopada 2026.
Ilu ludzi ma punkt schronienia w 500 metrach?
Janosik liczy odległość dla każdej komórki siatki GUS o boku 250 m: od jej środka w linii prostej do najbliższego punktu z rejestru. Ludność przypisana komórce to dane ze spisu z 2021 roku1. Wynik dla całego kraju (ludność 38 034 970):
- punkt w promieniu 500 m ma 20 423 870 osób, czyli 54%,
- dalej niż 500 m od jakiegokolwiek punktu mieszka 17 611 100 osób, czyli 46%,
- punkt czynny całą dobę w promieniu 500 m ma 8 153 995 osób, czyli 21%,
- dalej niż 500 m od takiego punktu mieszka 29 880 975 osób, czyli 79%.
Różnica między 46% a 79% bierze się stąd, że większość punktów to miejsca, do których wejdziesz w określonych godzinach albo po telefonie do zarządcy (w rejestrze: dostępność „w godzinach” i „na żądanie”). Całodobowych jest 19 765, czyli 22% wszystkich wpisów.
Skąd 500 metrów i czy to norma?
Nie ma przepisu, który mówiłby: schron ma być nie dalej niż 500 m od każdego mieszkańca. Ustawa każe organom ochrony ludności planować liczbę i pojemność obiektów zbiorowej ochrony według liczby ludzi na danym obszarze i rodzajów zagrożeń. Wskazuje procent ludności, dla którego ma starczyć miejsc: w miastach co najmniej 50%, w tym w budowlach ochronnych co najmniej 25%; poza miastami 25%, w tym 15% w budowlach ochronnych2. O odległości ani czasie dojścia ten przepis nic nie mówi.
Liczba 500 m pojawia się za to w przepisach o miejscach doraźnego schronienia. Rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z 9 lipca 2025 r. każe je organizować w obiektach oddalonych nie więcej niż 500 m od miejsc stałego przebywania ludzi i dających schronienie co najmniej 15 osobom (§ 3 pkt 3 i 4). Wolnostojące miejsce doraźnego schronienia też ma powstać w takiej odległości (§ 13 ust. 2)3.
Dwie uwagi o tym progu:
- Dotyczy miejsc doraźnego schronienia, nie schronów i ukryć. Rozporządzenie nie precyzuje, czy 500 m liczy się w linii prostej, czy drogą.
- Janosik używa 500 m jako własnego progu (obok 1000 m), bo jest czytelny i zbliżony do tej wartości. To miara projektu, nie norma, którą rejestr łamie albo spełnia.
W którym województwie jest najdalej?
Podkarpackie ma najwięcej ludzi poza zasięgiem 500 m od jakiegokolwiek punktu (66%), a warmińsko-mazurskie najmniej (32%). Przy punktach całodobowych kolejność jest inna: najgorsze jest dolnośląskie (92%), najlepsze podlaskie (64%). Stan rejestru na 7 listopada 20261:
| Województwo | Dalej niż 500 m od punktu | Dalej niż 500 m od całodobowego |
|---|---|---|
| podkarpackie | 66% | 86% |
| lubelskie | 59% | 84% |
| małopolskie | 57% | 74% |
| świętokrzyskie | 55% | 71% |
| wielkopolskie | 50% | 73% |
| pomorskie | 47% | 86% |
| dolnośląskie | 45% | 92% |
| opolskie | 45% | 72% |
| łódzkie | 44% | 70% |
| kujawsko-pomorskie | 43% | 77% |
| podlaskie | 43% | 64% |
| mazowieckie | 43% | 84% |
| śląskie | 40% | 72% |
| lubuskie | 35% | 84% |
| zachodniopomorskie | 33% | 85% |
| warmińsko-mazurskie | 32% | 71% |
Raport przypisuje punkty do gmin i województw według położenia pinezki, a nie według kolumny województwa w rejestrze, dlatego liczby punktów różnią się tu o kilka od zestawienia z samego rejestru. Dolnośląskie ma 4 504 punkty, ale tylko 356 z nich jest całodobowych. Warmińsko-mazurskie ma 8 708 punktów i 2 316 całodobowych. Sama liczba wpisów niewiele mówi o tym, jak blisko ma mieszkaniec.
Które gminy nie mają żadnego punktu?
W rejestrze nie ma ani jednego punktu w 217 gminach, czyli w 8,8% z 2 479. Mieszka w nich 1 556 627 osób (4,1% ludności kraju). Aż 1 548 420 z nich, czyli 99%, ma do najbliższego punktu (w sąsiedniej gminie) więcej niż 500 m.
Rozkład jest nierówny. W mazowieckim takich gmin jest 53, w lubelskim 51, razem 104, prawie połowa. Dalej idą dolnośląskie (24), pomorskie (23), podkarpackie (19) i małopolskie (11). W warmińsko-mazurskim brakuje punktu w jednej gminie, w wielkopolskim i kujawsko-pomorskim w dwóch. Dwa województwa, opolskie i zachodniopomorskie, nie mają takiej gminy w ogóle.
To głównie gminy wiejskie (173), miejsko-wiejskie jest 39, miejskich 5. Mediana ludności takiej gminy to 6 211 osób, ale 43 gminy mają ponad 10 000 mieszkańców. Największe:
- Brwinów (powiat pruszkowski): 30 203 mieszkańców,
- Zielonki (powiat krakowski): 26 178,
- gmina wiejska Zamość: 23 793,
- Michałowice (powiat pruszkowski): 20 351,
- gmina wiejska Lubin: 17 274.
Uwaga na nazwy: gmina wiejska Zamość otacza miasto Zamość, które ma w rejestrze 80 punktów, a gmina wiejska Lubin otacza miasto Lubin z 66 punktami. To dwie odrębne jednostki, więc brak punktu w jednej nie znaczy braku w drugiej.
Gdzie są największe białe plamy?
Białą plamą Janosik nazywa skupisko komórek siatki, z których do najbliższego punktu jest ponad 1000 m, razem z sąsiadami w promieniu 1,5 km. Raport pokazuje po dziesięć największych plam na województwo, czyli 160 plam, w których mieszka łącznie 515 484 osób1. Ponieważ to zestawienie po dziesięć, jest dolną granicą, nie pełnym wykazem.
Największe według ludności:
- Komorniki (wielkopolskie): 17 573 mieszkańców, najbliższy punkt 1 039 m. Gmina ma w rejestrze 4 punkty i ani jednego całodobowego, a 91% jej ludności jest dalej niż 500 m od punktu. Strona gminy pokazuje te punkty na mapie.
- Strzegom (dolnośląskie): 14 318 mieszkańców, najbliższy punkt 4 539 m. Gmina ma 13 punktów, żadnego całodobowego, a jej strona pokazuje, gdzie są.
- Katowice: 14 299 mieszkańców, najbliższy punkt 1 062 m. To miasto z 298 punktami (172 całodobowe): plama jest wyjątkiem w dobrze pokrytej gminie.
- Knurów: 12 242 mieszkańców, najbliższy punkt 1 097 m.
- Czeladź: 9 883 mieszkańców, najbliższy punkt 1 000 m.
Najdalej od punktu jest plama w gminie Prabuty (pomorskie): 6 699 mieszkańców, najbliższy punkt 8 321 m. Cała gmina miejsko-wiejska Prabuty (12 475 osób) nie ma w rejestrze żadnego punktu. W 33 z 160 plam najbliższy punkt jest dalej niż 2 000 m, w 106 mieści się w przedziale od 1 000 do 1 200 m. Wiele plam to więc nie pustynie, tylko miejsca, gdzie punkt jest tuż za progiem.
Pieszo jest dalej, niż pokazuje mapa
Linia prosta nie uwzględnia torów, rzek, ogrodzeń i ulic bez przejścia. Dla czterech województw, małopolskiego, podkarpackiego, śląskiego i świętokrzyskiego, Janosik policzył też dojście po ulicach i ścieżkach OpenStreetMap4. Ludność tych czterech województw to 11 124 690 osób. Pozostałe dwanaście ma na razie tylko linię prostą.
| Miara (4 województwa) | Dalej niż 500 m od punktu | Dalej niż 500 m od całodobowego |
|---|---|---|
| w linii prostej | 51% (5 703 192 osób) | 75% |
| pieszo po sieci ulic | 62% (6 844 947 osób) | 82% (9 112 375 osób) |
Różnica to 1 141 755 osób: mapa w linii prostej pokazuje im punkt w zasięgu 500 m, a pieszo jest dalej. To dziesięć punktów procentowych. W przypadku punktów całodobowych takich osób jest 751 500. Najwięcej ich w Katowicach (46 474, czyli 16% mieszkańców według siatki), Krakowie (44 244, czyli 6%), Gliwicach (39 065, czyli 22%) i Sosnowcu (34 442, czyli 18%).
Przykład z danych: w gminie Gliwice jest komórka siatki z 229 mieszkańcami, od której do punktu jest 180 m w linii prostej, ale 3 310 m pieszo. Dlaczego, dane nie mówią; zwykle wchodzi w grę przeszkoda w terenie. Projekt zakłada, że droga piesza jest dłuższa od linii prostej zwykle o 20 do 40%1. Dla 3 431 osób w tych województwach nie udało się znaleźć dojścia po sieci w ogóle.
Czego te liczby nie mówią
Pojemności. Rejestr jej nie podaje: dane o pojemności są w Centralnej Ewidencji, ale wolno je udostępniać tylko z klauzulą „zastrzeżone”5. „Ma punkt w pobliżu” nie znaczy więc „zmieści się”. Ustawa zakłada, że miejsc ma starczyć dla części ludności, nie dla wszystkich. Co wiadomo o liczbie schronów i miejsc w nich, zebraliśmy w tekście ile jest schronów w Polsce.
Stanu na ulicy. Punkt z rejestru bywa zamknięty, zlikwidowany albo nie ma wejścia, o którym mówi wpis. Janosik porównuje wpisy z innymi rejestrami i prosi mieszkańców o sprawdzenie na miejscu, ale to proces, nie gwarancja. Co stoi pod wpisami, które kontrola uznała za podejrzane, opisuje tekst o błędach w rejestrze schronów.
Braków w samym rejestrze. Gmina bez punktu to najczęściej gmina bez wpisu, a nie dowód, że w gminie nie ma piwnicy czy budynku, który mógłby służyć. Rejestr wypełniają komendy powiatowe i miejskie PSP, i to one decydują o wpisie. Wpis do sprawdzenia nie jest zarzutem wobec nikogo.
Dokładności siatki. Ludność jest przypisana komórkom 250 m z danych spisowych z 2021 roku, a odległość liczona od środka komórki. Granica 500 m nie przechodzi więc ostro między domami.
Reszty kraju w liczbie „pieszo”. Wynik 62% dotyczy czterech województw, nie Polski.
Co możesz zrobić teraz
Sprawdź swoją okolicę na mapie Alarmu: pokaże najbliższe punkty, a tam, gdzie policzono sieć ulic, także drogę pieszą do nich. Jeśli szukasz ogólnych wskazówek, jak znaleźć najbliższy schron, są w poradniku. Zestawienie po gminach, powiatach i województwach jest w Raporcie, a dane do własnych obliczeń w pliku raport.json. Źródła i metodę opisuje strona Dane. Organy ochrony ludności mają ustawowy obowiązek informować mieszkańców o położeniu obiektów zbiorowej ochrony, a od 29 maja 2026 roku także punktów schronienia6, więc jeśli w twojej gminie punktu nie ma, to pytanie do urzędu gminy, nie do aplikacji.